Methanol là gì? Đặc điểm tính chất, ứng dụng, lưu ý về methanol

Methanol là một loại hóa chất quen thuộc và được sử dụng phổ biến trong ngành công nghiệp cũng như đời sống. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ Methanol là gì. Bài viết sau đây của Vệ Sinh Nhà 247 sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về loại hóa chất này. Về các đặc tính, ứng dụng, tác hại và cách bảo quản cũng như những lưu ý khi sử dụng Methanol.

Methanol là gì? Cấu tạo phân tử của Methanol

Methanol là một chất lỏng hóa học phổ biến có cấu tạo phân tử là CH3OH hay CH4O (thường viết tắt là MeOH). Tuy được xem giống với rượu về mọi mặt nhưng Methanol lại có tính gây độc mạnh và không thể uống được. Methanol là nguyên liệu hóa học được sử dụng rộng rãi và được ứng dụng làm năng lượng sạch giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường môi trường. Là một chất cồn tồn tại dưới dạng chất lỏng nhẹ, Methanol thường được sử dụng như một loại dung môi giúp hòa tan các nguyên liệu trong quá trình sản xuất của các ngành công nghiệp. 

Ngoài ra, loại chất hóa học này còn được ứng dụng nhiều trong đời sống như pin năng lượng mặt trời, dùng để phát điện, nấu ăn… Ở các nước phát triển, Methanol tồn tại trong thành phần của một số sản phẩm gia dụng. Hóa chất Methanol cũng có ở các sản phẩm cồn khô dùng làm nhiên liệu vận tải, nhiên liệu hàng hải, chất đốt…

Tính chất vật lý và hóa học của chất Methanol

Methanol có nhiều tên gọi khác nhau như carbinol, hydroxymethane, methyl alcohol, alcohol gỗ, naphtha gỗ, methyl hydrate, methyl hydroxide, methyl alcohol, methylol… Tuy có nhiều tên gọi nhưng loại chất này vẫn có những tính chất vật lý và hóa học đặc trưng riêng.

Xem thêm:

• Glycerin là gì
• Chlorine là gì

Tính chất vật lý

Được xem là loại rượu đơn giản nhất, Methanol là một chất cồn tồn tại dưới dạng chất lỏng nhẹ không màu và dễ bay hơi. Chúng cũng dễ cháy như rượu tuy nhiên lại có thể tan vô hạn trong nước. Methanol có mùi đặc trưng và hơi ngọt hơn ethanol (rượu uống). Methanol tinh khiết sẽ có mùi ngọt thoang thoảng ở nhiệt độ thường và có mùi hăng, khó chịu khi là Methanol thô. 

• Khối lượng riêng của Methanol là: 0,7918 g/cm3
• Nhiệt độ sôi là: 64,7°C (337,8K;148,5°F) 
• Độ nhớt là: 5.9×10^−4 Pas là ở 20°C. 

Dù là sản phẩm phụ của quá trình chưng cất rượu, nhưng Methanol có tính gây độc cao và không thể uống.

Tính chất hóa học

Về cơ bản, Methanol là đại điện đơn giản nhất của dãy đồng đẳng Ancol no nên mang những tính chất hóa học đặc trưng của 1 Ancol: 

• Công thức hóa học: CH3OH hoặc CH4O. 
• CH3OH khi bị oxy hóa hoàn toàn sẽ tạo thành khí cacbonic và nước. Trường hợp oxy hóa không hoàn toàn CH3OH sẽ tạo thành andehit fomic. 
• Methanol khi cháy có ngọn lửa màu xanh và tạo ra CO, CO2 hàm lượng cao, có thể gây nổ. 
• Là một chất lỏng phân cực Methanol thường được ứng dụng làm dung môi, chất đốt và được sử dụng để sản xuất ra dầu diezen nhờ vào phản ứng este hóa.

Những cách điều chế chất Methanol

Hóa chất methanol trong công nghiệp sẽ được điều chế hoàn toàn từ nguồn khí tự nhiên và CO2 nhờ vào quá trình chuyển hóa, phân hủy của nhiều loại vi khuẩn kỵ khí hoặc thông qua quá trình phân hủy sinh học rác thải, nước thải, bùn hay các loại côn trùng… Quá trình này sẽ gồm các giai đoạn từ khí thiên nhiên chuyển hóa thành khí tổng hợp tạo ra Metanol thô. Sau đó, lại tiếp tục chưng cất Metanol thô để thu được Metanol có độ tinh khiết theo yêu cầu. 

Ngoài ra, ta cũng có thể thu được Metanol bằng quá trình chưng cất các chất lỏng. Metanol chính là phụ phẩm của quá trình lên men rượu, chúng là chất lỏng ngưng tụ đầu tiên thu được khi chưng cất rượu theo kiểu truyền thống.

Xem thêm:

• Quy trình xử lý nước thải công nghiệp
• Dịch vụ vệ sinh công nghiệp giá rẻ

Ứng dụng của Methanol trong sản xuất và đời sống

Methanol từ lâu được ứng dụng rộng rãi trong đời sống và sản xuất công nghiệp bởi nó mang lại những ưu điểm vượt trội với giá thành khá tiết kiệm, cụ thể như:

• Dung môi Methanol là nhiên liệu đóng vai trò quan trọng cho ngành giao thông vận tải. Dung môi của Methanol được dùng để tạo metyl tert- butyl ete – một chất được pha kèm giúp làm tăng tỉ số octan thay cho tetraetyl chì
• Tính ứng dụng thay thế và giảm thiểu tetraetyl chì của Methanol giúp bảo vệ môi trường, do đó nó được xem là một loại nhiên liệu sạch. Ngoài ra, Methanol còn được ứng dụng làm pin nhiên liệu cung cấp hydrogen giúp giảm thiểu chất thải gây hại cho môi trường
• Ngoài vai trò nhiên liệu cho các bếp lò nhỏ, cung cấp nhiên liệu động cơ đốt, Methanol cũng là nguyên liệu quan trọng trong ngành sơn, in ấn, chất chống đông lạnh…
• Cồn Methanol là dung môi được sử dụng phổ biến trong các phòng thí nghiệm, đặc biệt dùng để chạy sắc ký lỏng, nâng cấp HPLC, chạy phổ UV-VIS
• Nhờ công dụng giảm quá trình nitrat hóa trong việc làm sạch nước thải, Methanol sử dụng nhiều trong các quy trình xử lý nước thải công nghiệp, cũng như nước thải sinh hoạt
• Là nguyên liệu chính khi sản xuất các chất khác như formalin, andehit fomic, axit axetic…
• Trong thế chiến thứ II người Đức còn sử dụng hóa chất Methanol để thiết kế và vận hành tên lửa

Độc tính của Methanol có mạnh không?

Bản chất Methanol là chất có độc tính tương đối thấp, tuy nhiên acid formic – sản phẩm của quá trình chuyển hóa Methanol lại có độc tính cực cao. Khi vào cơ thể, Methanol sẽ bị oxy hóa và chuyển thành axit formic thông qua enzyme aldehyde dehydrogenase. Axit fomic tiếp tục bị oxy hóa thành carbon dioxide và nước cùng với tetrahydrofolate, những loại axit này gây tổn thương tế bào, đặc biệt là mắt và não. Do đó khi bị nhiễm độc Methanol dễ gây mù và thậm chí là tử vong.

Những triệu chứng khi trúng độc Methanol

Dù bị cấm sử dụng trong quá trình điều chế rượu nhưng vì lợi nhuận và một số lí do khác mà Methanol vẫn có trong một số loại rượu giả và các chế phẩm khác. Khi vô tình sử dụng các sản phẩm có lẫn Methanol bạn sẽ bị trúng độc Methanol. Các triệu chứng lâm sàng khi nhiễm độc Methanol thường xuất hiện trong vòng 30 phút sau khi uống hay sử dụng chế phẩm có chứa hóa chất này. Tùy vào lượng Methanol mà các triệu chứng có thể xuất hiện chậm hơn, cụ thể: 

• Ức chế thần kinh nhẹ, đau đầu, chóng mặt, bồn chồn cho đến khó thở, hôn mê, co giật.
• Động kinh, tổn thương nhu mô não khi bệnh nhân không được chẩn đoán và chữa trị nhiễm độc Methanol kịp thời gây ra.
• Gây tổn thương nghiêm trọng lên hệ thần kinh trung ương, do đó bệnh nhân dễ hôn mê, ngừng thở sau 6 – 36 giờ.

Lưu ý khi sử dụng Methanol

Bạn nên cẩn thận khi sử dụng hóa chất Methanol vì nếu tiếp xúc trực tiếp với Methanol có thể gây viêm da, phát ban, vảy. Cũng như nếu uống nhầm dù chỉ một lượng ít Methanol cũng có thể gây mù mắt thậm chí gây nguy hiểm để tính mạng. Hãy tuân theo đúng các chỉ dẫn khi sử dụng Methanol sau đây để bảo vệ bản thân và những người xung quanh nhé:

• Chỉ mua Methanol ở những địa chỉ bán hóa chất an toàn và uy tín
• Tránh để Methanol tiếp xúc trực tiếp với các bộ phận trên cơ thể
• Khi tiếp xúc với hơi Methanol công nghiệp phải đeo khẩu trang, mặt nạ phòng độc, bao tay và đồ bảo hộ phù hợp
• Dùng có vị ngọt nhiều hơn và giống như một loại rượu đơn giản nhưng tuyệt đối không pha loãng Methanol để uống
• Nếu không may tiếp xúc với Methanol phải ngay lập tức dùng dung dịch sát khuẩn và nước rửa thật sạch và đến ngay cơ sở y tế gần nhất
• Không dùng Methanol để chữa cháy

Cách bảo quản Methanol đúng chuẩn

Cần tuyệt đối lưu ý khi bảo quản Methanol đúng cách để tránh những nguy hiểm và tai nạn không mong muốn có thể xảy ra. Methanol cần được lưu trữ và bảo quản trong các bồn chứa kín hoàn toàn và có thiết kế thiết bị bơm bằng kim loại được nối đất để tránh điện tĩnh. Các bồn chứa Methanol cần phải thông hơi và được đặt ở nơi tránh tiếp xúc với lửa và con người. Methanol ở dạng hơi cũng có nguy cơ gây hại cao dó đó cần kiểm soát và bảo quản cẩn thận. Bảo quản Methanol tại những nơi thoáng mát, chú ý nên tránh xa các nguồn nhiệt tránh làm bắt lửa, phát nổ. 

Hy vọng những thông tin hữu ích trên mà Vệ Sinh Nhà 247 vừa cung cấp đã giúp bạn hiểu thêm về Methanol là gì và biết cách sử dụng, bảo quản đúng cho loại hóa chất này.

Ngày cập nhật: 05/30/2024